کاروانسرای چاله سیاه یا جهادآباد همان کاروانسرای شیخ علیخان است(1)

جهاد آباد یا چاله سیاه روستای زادگاه من است و به چشم خود می بینم که هر روز کاروانسرا که میراث فرهنگی با ارزشی است و برای ما به  ارث رسیده است به علت بی توجهی مردم روستا و سکوت بزرگان و سهل انگاری مسئولین رو به نابودی است. نجات این میراث بر عهده همه است, لذا در چند شماره از این کاروانسرا مینویسم. شاید فریاد رسی درد آشنا پیدا شود و کاری کند.

استاد رسول جعفریان محقق برجسته تاریخ در مجموعه ارزشمند "تاریخ ایران اسلامی" دفتر چهارم کتاب "صفویه از ظهور تا زوال" در رابطه با کاروانسرای روستای جهاد آباد چنین نوشته است:

یکی از زیباترین بناهائی که در این روزگار آن هم به دست شیخ علی خان وزیر مقتدر و با کفایت شاه سلیمان ساخته شد, رباط شیخ علی خان است که در حدود سی کیلومتری جاده فعلی اصفهان – تهران قرار دارد. این بنا تا به امروز ,  یکی از کاروانسراهای جالبی است که بر جای مانده و زیبائی خاص خود را دارد. تاریخ ساخت آن 1098 هجری قمری است.

مورخ بزرگ مرحوم استاد لطف الله هنر فر در کتاب بسیار ارجمند "گنجینه های تاریخی اصفهان" صفحه 646 تحت عنوان "رباط شیخ علیخان" چنین مرقوم فرموده اند:

کاروانسرای شیخ علیخان که در سال 1098 هجری به دستور شیخ علیخان زنگنه وزیر شاه سلیمان بنا شده و امروز بنام "کاروانسرای چاله سیاه" شهرت دارد در پنجاه کیلومتری شمال غربی اصفهان واقع شده و راه فعلی آن از جاده اصفهان به تهران به فاصله کمی از حاجی آباد از طرف مغرب از شاهراه اصفهان به تهران جدا می شود.

طول صحن این کاروانسرا از مشرق به مغرب در حدود 50متر و عرض آن از شمال به جنوب 38 متر است. سردر کاروانسرا در سمت جنوب واقع شده. هر یک از دو ضلع شرقی و غربی دارای شش ایوان کوچک و یک ایوان بزرگتر در وسط آنهاست. در چهار گوشه صحن کاروانسرا چهار انبار بزرگ مسقف وجود دارد. پشت بام ها با دو ردیف آجرهای بزرگ مفروش شده. تمام سکوها و ازاره ها در داخل و خارج با سنگ های پارسی مفروش شده است. کف کاروانسرا با کلوخ سنگهای بزرگ فرش شده و نماهای داخل کاروانسرا از آجر ساده است.

بعد از در ورودی کاروانسرا دالان طویلی واقع شده که در وسط, سرسرائی هم دارد و به صحن وسیع آن متصل می شود. اطراف در بزرگ کاروانسرا و پشت بغل های آن از سنگ تراش پارسی است.

کتیبه های تاریخی سردر رباط شیخ علیخان:

در بالای پشت بغل سنگی سردر رباط شیخ علیخان "کاروانسرای چاله سیاه" دو لوح سنگی نصب شده که بر یکی از آنها زمان و تاریخ ساختمان رباط به وسیله اعتماد الدوله شیخ علیخان به خط نستعلیق خوش به شرح زیر خوانده می شود:

"بعون الله و عنایته"

"در عهد سلطنت ابد قرین شهریار دین پرور عدل آئین سلیمان شآن سکندر زمان بانی مبانی امن و امان رافع دعایم بنیان معدلت و احسان چراغ دودمان مصطفوی و مرتضوی ابوالمظفر شاه سلیمان الصفوی الموسوی خلدالله ملکه و ابد سلطانه دستور اعظم و امیر مرضیه الشیم اعتماد الدوله العلیه العالیه الخاقانیه , اعتماد السلطنه البهیه السلطانیه شیخعلیخان لازالت سدته الرفیعه ملجاً للانام و برکاته فی دایره الایام , این رباط عالی را قربه الی الله و طلباً لجزیل الثواب بنا فرموده به تازیخ هزار ونود و هشت هجری صورت اتمام پذیرفت."

و بر لوح سنگی دیگری که در سمت چپ لوح فوق الذکر نصب شده به خط نستعلیق خوش اشعاری به شرح زیر منقور است:

ز توفیق حق آصف با شکوه       رباطی بنا کرد محکم چو کوه

روان بهر تاریخ کلکم نوشت      ببانی عطا کرد ایزد بهشت    1098

 

 

بر جبهه شرقی سردر رباط شیخ علیخان بر یک لوح کوچک سنگی به خط نستعلیق برجسته عبارت زیر حجاری شده است:

"عمل استاد طاهر ولد استاد رضا اصفهانی"

مزید اطلاع اخیراً این لوح سنگی برجسته مفقود و یا به سرقت رفته است و جای آن خالی و حفره ای باقی مانده است.

/ 3 نظر / 231 بازدید
بهرام(کاشان)

سلام...بر آقا رضای گل[گل] از بابت این که می بینم دوباره وبلاگ فعال شده خوشحالم[لبخند] ولی از بابت مطالبتون راجع به کاروانسرا بینهایت متاثر شدم! چند روز پیش جهت دیدوبازدید نوروز به روستا اومدم و با چشم خودم دیدم یه گله گوسفند داشتند تشریف میبردند داخل کاروانسرا!!!!!!؟ آقای عزیز فهمیدم خانه از پای بست ویران است!!! موفق باشید[گل]

بهرام(کاشان)

با سلام مجدد در مطلب بعدی خواستم پیغام بذارم ولی متاسفانه باز نشد! غرض از مزاحمت دوباره این بود که به تازگی شنیده ام دستگاهadsl در مخابرات روستا نصب شده ولی به دلایلی نا معلوم راه اندازی نشده! لذا از جنابعالی خواهش می کنم اگر امکان دارد این مسئله رو پیگیری کنید...و دوم این که شما که به حم و چم کار وارد هستید مسئله کاروانسرا رو با میراث فرهنگی درمیان بگذارید. وقتی لوح داخل شورا باشد ولی هیچ اقدامی در مورد نصب آن نشود جای تامل است! باز از دوست عزیز آقا رضا صمیمانه تشکر می کنم و از خداوند برای شما اجر دنیوی و اخروی رو خواهانم...

همدرد

سلام.ممنون اززحمات شما.درددل زیادهست حرف ناگفته ام زیاداماچاره ای جزامیدبه اینده نیست